Complicaties bij hemodialyse

Hemodialyse is een onmisbare behandeling voor patiënten met ernstig of terminaal nierfalen. Ondanks de vooruitgang in de dialysetechnieken kan hemodialyse gepaard gaan met acute of chronische, soms ernstige complicaties waarvoor gespecialiseerde zorg nodig kan zijn.

Deze complicaties kunnen verband houden met de dialysesessie, de vasculaire toegang, de antistollingsbehandelingen, cardiovasculaire en metabole stoornissen of de langdurige blootstelling aan hemodialyse.

Sommige complicaties komen vaak voor, andere zijn zeldzaam en complex. De diagnose kan moeilijk zijn bij patiënten met meerdere comorbiditeiten en vereist soms de tussenkomst van verschillende specialismen.

Complicaties kunnen optreden tijdens of na een dialysesessie, of geleidelijk ontstaan tijdens de opvolging.

Het gaat onder meer om:

• Hypotensie en andere hemodynamische complicaties tijdens de dialyse;
• Hydro-elektrolyten- en zuur-base-evenwichtsstoornissen;
• Cardiovasculaire complicaties;
• Reacties op de dialysator of het extracorporale circuit;
• Hemorragische of trombotische complicaties;
• Infecties in verband met katheters of vasculaire toegangen;
• Trombosen, stenosen, aneurysma’s of andere complicaties van arterioveneuze fistels;
• Stoornissen van de mineralen- en botstofwisseling en vasculaire of valvulaire calcificaties;
• Anemie en ondervoeding;
• Complicaties als gevolg van langdurige blootstelling aan dialyse, met name β2-microglobulinegerelateerde amyloïdose.

Sommige van deze complicaties kunnen leiden tot herhaalde ziekenhuisopnames, het verlies van de vasculaire toegang, een vermindering van de levenskwaliteit of, in de ernstigste gevallen, levensbedreigend zijn.

Een gespecialiseerde evaluatie is met name nodig in geval van:

• Herhaalde of slecht verdragen hypotensie tijdens de dialyse;
• Herhaalde moeilijkheden om de dialysesessies uit te voeren;
• Aanhoudende of ongebruikelijke bloeding na de dialyse;
• Disfunctie of trombose van een fistel of katheter;
• Tekenen van infectie van de vasculaire toegang;
• Zwelling, pijn of verandering in het uitzicht van de fistel;
• Cardiovasculaire of neurologische klachten die tijdens of na de sessies optreden;
• Aanhoudende metabole stoornissen ondanks aanpassing van de behandeling;
• Onverklaarde gewrichts- of botpijn bij patiënten die al lange tijd dialyse ondergaan;
• Elke ongebruikelijke of moeilijk te verklaren complicatie.

De diagnose berust op een volledige klinische en biologische evaluatie, aangepast aan elke situatie.

Afhankelijk van de vermoedelijke complicatie kunnen de onderzoeken het volgende omvatten:

• Een gespecialiseerde klinische en biologische evaluatie;
• Een analyse van de parameters van de dialysesessie;
• Een evaluatie van de vasculaire toegang;
• Een echografie-Doppleronderzoek of gespecialiseerde beeldvorming;
• Cardiovasculaire onderzoeken;
• Microbiologische analyses bij een vermoeden van infectie;
• De evaluatie van de minerale, bot- en voedingsparameters;
• Gespecialiseerde onderzoeken bij een zeldzame of atypische complicatie.

Het doel is om snel de oorzaak van de complicatie vast te stellen, zodat de gepaste behandeling kan worden ingesteld en, wanneer mogelijk, een herhaling ervan kan worden voorkomen.

De behandeling van complexe complicaties van hemodialyse in het U.B.Z. berust op een nauwe samenwerking tussen de teams van Nefrologie en de verschillende betrokken specialismen.

Nefrologische expertise

De nefrologen staan in voor de evaluatie en behandeling van dialysegerelateerde complicaties en voor de aanpassing van de nierfunctievervangende behandeling aan de kenmerken van elke patiënt.

Er wordt bijzondere aandacht besteed aan het voorkomen van complicaties en aan het behoud van de vaattoegang, om de kwaliteit en continuïteit van de hemodialysebehandeling te handhaven.

Een multidisciplinaire aanpak

Afhankelijk van de klinische situatie kan de behandeling de volgende disciplines omvatten:

• Nefrologie;
• Vaatchirurgie;
• Interventionele radiologie;
• Cardiologie;
• Infectiologie;
• Anesthesiologie;
• Intensieve zorg;
• Voeding;
• Interne geneeskunde;
• Niertransplantatie.

Dankzij deze organisatie kunnen complicaties snel worden behandeld en krijgen patiënten gemakkelijker toegang tot gespecialiseerde diagnostische en therapeutische technieken.

Bijzondere expertise op het vlak van vaattoegangen

De vaattoegang is een essentieel onderdeel van de hemodialysebehandeling. Het behoud ervan is dan ook een prioriteit.

Het U.B.Z. beschikt over een nauwe samenwerking tussen nefrologen, vaatchirurgen en interventionele radiologen, waardoor trombosen, stenosen, infecties en andere complicaties van arterioveneuze fistels en katheters kunnen worden opgespoord en behandeld.

Deze aanpak is erop gericht de vaattoegang te behouden en het gebruik van katheters of de aanleg van nieuwe toegangen te beperken.

Samenwerking tussen pediatrie en volwassenen en transitie

Complicaties van hemodialyse komen ook voor bij kinderen en adolescenten die een nierfunctievervangende behandeling nodig hebben.

Binnen het U.B.Z. werken de teams van de Pediatrische Nefrologie van het Universitair Kinderziekenhuis Koningin Fabiola (HUDERF) en de volwassenennefrologie van het Erasmusziekenhuis samen om de continuïteit van de zorg te verzekeren.

Er wordt bijzondere aandacht besteed aan de overgang van de pediatrische zorg naar de volwassenenzorg. Deze geleidelijke transitie zorgt voor de continuïteit van de opvolging, de overdracht van medische informatie en het stapsgewijs verwerven van zelfstandigheid door de jonge patiënt.

Onderzoek en innovatie in het U.B.Z.

Het U.B.Z. draagt bij aan de ontwikkeling van kennis op het gebied van chronisch nierfalen, dialyse en de complicaties ervan.

Deze activiteit helpt de preventie, diagnose en behandeling van complicaties van hemodialyse te verbeteren en maakt het mogelijk om patiënten, wanneer dit relevant is, toegang te bieden tot klinische onderzoeksprojecten of samenwerkingen met gespecialiseerde centra.

• Gespecialiseerde expertise in nefrologie en nierfunctievervangende therapie;
• Behandeling van frequente, zeldzame en complexe complicaties van hemodialyse;
• Nauwe samenwerking tussen nefrologie, vaatchirurgie en interventionele radiologie;
• Toegang tot gespecialiseerde technische voorzieningen;
• Multidisciplinaire aanpak van complexe situaties;
• Samenwerking tussen pediatrische en volwassen nefrologie;
• Organisatie van de overgang van patiënten van de pediatrie naar de volwassenenzorg;
• Samenwerking met het niertransplantatiecentrum;
• Mogelijkheid tot deelname aan onderzoeksprojecten en expertisenetwerken.