Beroerte en tabak: waarom stoppen met roken het verdere verloop écht kan veranderen

Wanneer een cerebrovasculair accident (CVA, beroerte) optreedt, zijn de oorzaken vaak meervoudig. Maar tabak speelt een belangrijke rol, die nog al te vaak wordt geminimaliseerd. Volgens schattingen is tussen 18 en 35 % van de beroertes rechtstreeks gelinkt aan roken. Een aanzienlijk cijfer, dat aantoont hoe diepgaand sigaretten de bloedvaten… en de hersenen aantasten.

Tabak bevat talrijke toxische stoffen, zoals koolmonoxide. Deze stoffen beschadigen de vaatwand, maken de bloedvaten stijver en kwetsbaarder. Tegelijkertijd maakt roken het bloed dikker, bevordert het de vorming van bloedklonters en verhoogt het de samenklontering van bloedplaatjes. Het gevolg: de bloedtoevoer naar de hersenen wordt bemoeilijkt en het risico op trombose neemt toe.

Tabak bevordert ook atherosclerose, dat wil zeggen de opstapeling van vet- en kalkplaques in de slagaders, waardoor hun diameter en elasticiteit afnemen. Daarbovenop komen vaatspasmen, onder meer door de stijging van de bloeddruk die door nicotine wordt veroorzaakt.

Ten slotte neemt koolmonoxide bij roken de plaats in van zuurstof in het bloed. De hersenen, een orgaan dat uiterst gevoelig is voor zuurstoftekort, worden daardoor minder goed doorbloed. Al deze mechanismen samen verhogen het risico op een beroerte of een transiënte ischemische aanval (TIA) aanzienlijk.

En vooral: ze blijven ook na een eerste beroerte actief, waardoor de patiënt een verhoogd risico loopt op verergering of herval als hij of zij blijft roken.

Stoppen met roken na een beroerte: snelle… en blijvende voordelen

Het goede nieuws is dat de voordelen van stoppen met roken zeer snel optreden, zelfs na een beroerte.

Al binnen de eerste uren na het stoppen circuleert zuurstof opnieuw correct naar de cellen. De vaatspasmen nemen snel af: elke sigaret die niet wordt gerookt, betekent één agressie minder voor de slagaders.

Andere voordelen hebben meer tijd nodig, maar zijn wel degelijk reëel. De daling van het tromboserisico, de geleidelijke verbetering van de toestand van de slagaders en de vertraging van atherosclerose worden zichtbaar over meerdere weken of maanden.

Maar de kernboodschap is duidelijk: het is nooit te laat om te stoppen, en elke rookvrije dag telt om het risico op herval te verkleinen.

Minder roken of overstappen op een ander product: een valse goede oplossing?

Na een beroerte overwegen sommige patiënten om “minder te roken” of over te schakelen op andere producten. Toch zijn deze strategieën zelden doeltreffend… en soms misleidend.

Een vermindering van het tabaksgebruik is alleen echt gunstig als ze zeer drastisch is, met minstens 80 %. In de praktijk is het bijzonder moeilijk om langdurig van 20 of 30 sigaretten per dag naar één of twee te gaan. En zelfs in lage dosis veroorzaakt elke sigaret vaatspasmen, wat na een beroerte gevaarlijk blijft.

Wat alternatieven betreft:

• Verhitte tabak is niet toegelaten in België.
• De elektronische sigaret, hoewel op sommige vlakken minder schadelijk dan de klassieke sigaret (met name door de afwezigheid van koolmonoxide), is niet onschuldig. De effecten op de bloedcirculatie zijn nog onvoldoende gekend en ze wordt in deze context niet aanbevolen.

De methoden waarvan de doeltreffendheid wetenschappelijk is aangetoond, blijven nicotinevervangende middelen (pleisters, zuigtabletten, kauwgom) en bepaalde medicamenteuze behandelingen, voorgeschreven en opgevolgd door opgeleide professionals, zoals tabakologen.

Stress, gewichtstoename, ontmoediging: feiten en fabels onderscheiden

Na een beroerte bestaan er veel misvattingen rond tabak — en dat is begrijpelijk.

Veel patiënten hebben het gevoel dat roken helpt om stress te beheersen. In werkelijkheid is tabak een valse vriend: nicotine verhoogt de stresshormonen. Wat als ontspanning wordt ervaren, is vaak slechts de tijdelijke verdwijning van de stress door nicotinegebrek. Diezelfde gevoelens van rust kunnen ook worden teruggevonden door diep te ademen, een rustmoment in te bouwen of zich even terug te trekken — zonder de risico’s van roken.

Een andere veelvoorkomende vrees is gewichtstoename. Die is inderdaad mogelijk, en niet alleen door snacken. Tabak verhoogt het energieverbruik: een roker verbrandt ongeveer 300 calorieën per dag bij 20 sigaretten. Na het stoppen verandert dit metabolisme. Maar gespecialiseerde begeleiding maakt het vaak mogelijk om deze gewichtstoename te beperken of zelfs te vermijden.

Sommige mensen denken ten slotte dat stoppen “toch geen zin meer heeft” na een beroerte. Dat is onjuist. De voordelen van stoppen zijn wetenschappelijk duidelijk aangetoond, vooral wat betreft het verminderen van het risico op herval en het verbeteren van de levenskwaliteit.

De sleutelrol van de omgeving en de zorgverleners in rookstop

Stoppen met roken is een persoonlijk traject, maar niemand zou het alleen moeten afleggen.

De rol van de naasten

Naasten kunnen een doorslaggevende rol spelen, op voorwaarde dat schuldinductie — vaak contraproductief — wordt vermeden. Bezorgdheden uiten met mildheid, ondersteunen zonder te beleren, aanmoedigen zonder te dwingen: het doel is de motivatie en autonomie van de persoon te versterken. De verandering moet van hem of haar zelf komen.

De rol van zorgverleners

Alle zorgverleners (neurologen, verpleegkundigen, kinesitherapeuten, ergotherapeuten) die de patiënt begeleiden in het kader van de opvolging van zijn beroerte, kunnen bijdragen aan bewustmaking, onder meer via motiverende gespreksvoering. Zij kunnen essentiële schakels zijn. Huisartsen en tabakologen zijn specifiek opgeleid om patiënten te begeleiden.

Informeren zonder te oordelen, een motiverende aanpak hanteren en begeleiding voorstellen die is aangepast aan de levenscontext van de patiënt: deze eenvoudige acties hebben een reële impact op het slagen van rookstop.

Opgemerkt dient te worden dat sommige alternatieve methoden, zoals laserbehandeling, geen deel uitmaken van de wetenschappelijke aanbevelingen en geen enkel bewijs van doeltreffendheid hebben. Ze kunnen daarom niet worden ondersteund in een ziekenhuiscontext.

Conclusie

Na een beroerte is stoppen met roken niet zomaar een aanbeveling: het is een echte kans om de toekomst te beschermen. Met aangepaste begeleiding, ondersteuning en correcte informatie is dit doel haalbaar — op elke leeftijd en op elk moment van het zorgtraject.